In deze editie van Katuit duiken we in de boeiende geschiedenis van de oudste nog bestaande stadsreus van Dendermonde: Goliath! Hij viert dit jaar zijn 400e verjaardag.
Wanneer de reuzen in Dendermonde voor het eerst hun opwachting maakten is moeilijk te zeggen. Sommigen situeren dat in 1405. Wel zeker is dat er in 1468 melding werd gemaakt van een (naamloze) reus. Halfweg de 16e eeuw kwam daar nog een ‘jonck reusken’ bij, en er was ook even sprake van ‘De god Mars en zijn vier lakeien’, maar vanaf 1569 verdwenen al deze pioniers.
Op een volgende reus was het wachten tot 1626, precies 400 jaar geleden! Toen werd de Sint-Jorisgilde door het stadsbestuur vergoed “tot hulpe van de oncosten van het opmaken ende erigeren van eenen nieuwe reuse tot decoratie van de kermisse”. Aanvankelijk bleef ook deze reus naamloos, maar vanaf 1807 kennen we hem als ‘kruisboogschutter’. Pas in 1878 kreeg hij zijn huidige naam ‘Goliath’, naar de bekende bijbelse reus.
Zijn verjaardag staat centraal in deze editie van Katuit. Hij viert dat samen met Mars, Indiaan en ... uitzonderlijk eens meer dan één Goliath!
Proloog: Welkom op het Reuze Feest!
Met Katuit gaan de Reuzen uit in de Ros Beiaardstad, en dat al zeker 4 eeuwen lang. Hoog tijd dus voor een echt ‘Reuze Feest’!
Katuit opent met een ware explosie van rood-witte energie. Muziek, dans, vlaggen en praalwagens zorgen voor een wervelende start en de Dendermondse jeugd heeft een Reuze verrassing in petto!
Deel 1: Goliaths gilde - De kruisboogschutters van Sint-Joris
De Sint-Jorisgilde is de oudste schuttersgilde van Dendermonde en wordt voor het eerst vermeld in 1377, al bestond ze vermoedelijk al eerder. Oorspronkelijk bewaakten de kruisboogschutters de stadsversterkingen en namen ze deel aan militaire campagnes van de Heer van Dendermonde. Ze oefenden op een eigen schuttershof, waarvan de straatnaam Sint-Jorisgilde vandaag nog getuigt.
In 1451 bevestigde Filips de Goede de oude voorrechten van de gilde. Vanaf de 16e eeuw kreeg de gilde een recreatieve en folkloristische rol en hield ze schietspelen vanaf de torenspits van het Belfort, tot haar afschaffing aan het einde van de 18e eeuw.
Deel 2: Goliaths ‘voorgangers’ - Sint-Joris en de draak
Van oudsher nam de Sint-Jorisgilde ook deel aan de processies en ommegangen in de stad. Oorspronkelijk begeleidden zij samen met hun collega’s van Lebbeke het Onze-Lieve-Vrouwebeeld, maar tussen 1457 en 1602 werden zij regelmatig vergezeld door een draak, een zeer populair element bij volksfeesten in heel Europa.
Deel 3: Goliaths naamgenoten - Hoge gasten op bezoek
Om de speciale verjaardag van Goliath op passende wijze te vieren, krijgt hij, naast Indiaan en Mars, voor de gelegenheid versterking van enkele andere naamgenoten uit heel het land:
Goliath van Namen Hij kent de langste traditie en werd al een eerste keer vermeld, als deelnemer in de jaarlijkse processie, in 1458.
Goliath van Lier De stamvader van de lokale reuzenfamilie. De oudste vermelding dateert van 1469. Hij is 4 meter groot en weegt ongeveer 65 kg.
Goliath van Geraardsbergen In de loop der eeuwen werd Goliath vergezeld van zijn vrouw Reuzin Gerarda en samen kregen ze een klein reusje Kinneke Baba. De reus van Geraardsbergen is 4,75 meter groot en weegt 122 kg.
Deel 4: Goliaths ‘geboorteplaats’ - het Vleeshuis
Aangezien de Sint-Jorisgilde in 1626, het ‘geboortejaar’ van Goliath, volop gebruik maakte van het Vleeshuis, is het niet ondenkbeeldig dat het idee voor het maken van deze reus hier ontstaan is tijdens één van de vele gildevergaderingen.
Ook de spotnaam ‘kopvleesfretters’ heeft allicht zijn ontstaan te danken aan het Vleeshuis. Tot diep in de 19e eeuw bleef dit middeleeuwse gebouw immers het exclusieve werkterrein van de lokale beenhouwers. Het beroemde Dendermondse kopvlees moet hier dus voor het eerst gemaakt en verkocht zijn.
Deel 5: Goliaths ‘geboortejaar’ - 1626
De periode waarin onze reus Goliath het levenslicht zag, was niet de meest vrolijke. Europa was verwikkeld in territoriale en godsdienstige oorlogen. De bevolking had te lijden onder misoogsten en epidemieën, en heksenvervolgingen waren nog volop aan de gang. Dendermonde was een Spaanse vestingstad, met aartshertogin Isabella als landvoogdes van de Zuidelijke Nederlanden.
In dit tafereel maak je kennis met David Lindanus en Justus de Harduwyn. Lindanus stond bekend als groot redenaar, talentvol dichter, maar vooral geschiedschrijver. Zijn bekendste werk ‘De Teneraemonda libri tres’ handelt over de geschiedenis van de stad en het Land van Dendermonde. Justus de Harduwyn werd hij in 1607 tot priester gewijd en benoemd tot pastoor in de parochies Oudegem en Mespelare. In Oudegem werd voor hem een nieuwe pastorie gebouwd, die vandaag nog steeds bestaat.
Deel 6: Goliaths ‘reisgenoten’ - de klassiekers
Onze reus Goliath heeft de voorbije 4 eeuwen heel wat trouwe ‘reisgenoten’ ontmoet tijdens zijn deelnames aan de Dendermondse ommegangen.
Uiteraard zijn er Indiaan en Mars die hem tijdens elke apotheose van Katuit vergezellen, maar er zijn ook heel wat andere ‘klassiekers’ zoals de huppelpaardjes, knaptanden, de Walvis, 't Schipke en de pijnders.
Apotheose - De Reuzenfinale
Na een stoet vol boeiende taferelen is het tijd voor de drie helden van Dendermonde: Indiaan, Mars en Goliath. De vendeliers en trommelaars van Reynout en een indrukwekkende groep fakkeldragers zorgen voor een mooie aankondiging van onze historische gildereuzen.
