Wie vandaag aan het Heldenplein staat, hoort niet alleen de vredesklokken in de toren van de Sint-Egidiuskerk. De toren zelf bewaart een lange geschiedenis van klokken, waarin oorlog en vrede als het ware in het brons zijn vastgelegd.
De kerk van Sint-Egidius Intra Muros, beter bekend als Sint-Gillis-Binnen, heeft een toren waarvan de onderste geledingen vermoedelijk uit de 13de of 14de eeuw dateren. Het bovenste gedeelte werd in de 15de eeuw opgetrokken. Volgens de historische gegevens was de toren in 1444 voltooid en waren er toen vermoedelijk al één of meer klokken aanwezig.
Een van de oudste klokken die vandaag nog met de toren verbonden zijn, is de kleine Anna-klok, gegoten in 1525 door Peter Waghevens. Deze klok is opmerkelijk omdat zij de eeuwen heeft doorstaan en nog steeds in de toren hangt.
In 1548 goot Jacobus Waghevens een nieuwe grote luidklok, de Salvator. Deze klok zou in de loop van haar geschiedenis verschillende keren een nieuwe gedaante krijgen. In 1742 werd ze door Petrus Van den Gheyn hergoten. Tijdens de Franse Revolutie, tussen 1789 en 1799, werd de Salvator geroofd en stukgeslagen.
In 1811 goot Andreas Van den Gheyn een nieuwe grote klok van ongeveer 1.000 kilogram. Ook deze klok kreeg echter geen rustig bestaan. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd ze in 1943 door de Duitse bezetter geroofd.
Na de oorlog kwam er opnieuw een grote klok. In 1951 goot Michiels een nieuwe klok, de Maria, van ongeveer 1.000 kilogram. In 1993 werd daar nog een klok aan toegevoegd: de Marcus, gegoten door de Koninklijke Eijsbouts en met een gewicht van ongeveer 570 kilogram. Daarmee kreeg de toren opnieuw een reeks klokken die de geschiedenis van verschillende generaties overspannen.
Van luidklokken naar vredesklokken
De grote klokken van de kerk zijn in de eerste plaats luidklokken. Ze worden traditioneel door beweging geluid. De kleinere vredesklokken daarentegen hangen vast in een klokkenstoel en worden aangeslagen door elektromagnetische hamers. Daardoor kunnen ze automatisch melodieën spelen. Dat vormt de basis van het Vredesklokkenspel dat in 2018 ontstond.
Dendermonde was tijdens de Eerste Wereldoorlog zwaar getroffen. De herinnering aan die oorlog is rond het Heldenplein bijzonder tastbaar: de kerktoren staat vlak bij het Heldenmonument op het Heldenplein. In het kader van de herdenkingen van honderd jaar Wapenstilstand ontstond daarom het idee om op deze plaats een blijvend muzikaal vredesmonument te creëren.
Op 23 oktober 2018 werden de eerste vredesklokken plechtig gezegend. Op 11 november 2018, precies honderd jaar na de Wapenstilstand, werden ze tijdens de plechtigheid ‘Vier Vrede’ officieel ingespeeld en in gebruik genomen. Op dezelfde dag werd ook de herdenkingsklok voor 100 jaar Wapenstilstand in Dendermonde gezegend.
Het concept werd bedacht en ontworpen door Lorenz Meulebroek, koster-organist en stadsbeiaardier. De installatie werd gerealiseerd door Clock-o-matic. Het stadsbestuur keurde het project op 12 juli 2018 goed, in samenwerking met de kerkfabriek van Sint-Gillis-Binnen.
Klokken die blijven groeien
Het project was vanaf het begin bedoeld als een instrument dat in de toekomst verder kon worden uitgebouwd. Volgens de initiatiefnemer werden vanaf 2018 elk jaar op 11 november klokken toegevoegd. Inmiddels telt het klokkenspel 25 klokken.
Zo krijgt het Vredesklokkenspel letterlijk meer nieuwe klanken, en kan het op een dag uitgroeien tot een volwaardige vredesbeiaard.
Muziek voor vrede
De vredesklokken hebben een eigen plaats binnen de internationale traditie van War Memorial and Peace Carillons. Dergelijke klokkenspellen herinneren aan oorlogsslachtoffers en dragen tegelijk een boodschap van vrede en verzoening uit. Dendermonde maakt sinds 2018 deel uit van dit internationale netwerk.
De Sint-Gillis-Binnenkerk is daarvoor een bijzonder betekenisvolle plaats. Rond de toren bevinden zich het Heldenplein en het oorlogsmonument, terwijl in de toren zelf klokken hangen die verschillende oorlogen en historische breuklijnen hebben meegemaakt. Sommige werden geroofd, andere stukgeslagen, hergoten of vervangen. Het huidige Vredesklokkenspel voegt daar een nieuwe betekenis aan toe.
Waar de oude klokken ooit het uur aankondigden of als luidklokken over de stad klonken, brengen de vredesklokken vandaag bewust muziek als boodschap.
Elk kwartier klinkt er een vooraf ingespeeld lied, gekozen volgens de tijd van het jaar. De melodieën worden door de stadsbeiaardier ingespeeld.
Het Vredesklokkenspel is daarmee meer dan een modern klokkenspel. Het is een monument in klank: geworteld in de eeuwenoude geschiedenis van oude toren, verbonden met de oorlogsherinnering van Dendermonde en gericht op een toekomst waarin de klokken niet langer spreken over oorlog, maar over vrede.
